Kompetencje UE
Jaki jest zakres kompetencji UE? Gdzie został określony?
Kompetencje Unii określono w unijnych traktatach (art. 2-6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – TFUE).
Zgodnie z Traktatem o Unii Europejskiej UE posiada również kompetencje do kształtowania i wdrażania wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym do stopniowego określania wspólnej polityki obronnej.
Uwaga: W większości obszarów polityki leżących w zakresie kompetencji UE Komisja posiada uprawnienia do przedłożenia projektu aktu prawnego. Jednak w niektórych z nich – np. w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa – Komisja nie posiada takich uprawnień.
Jakie są kategorie kompetencji UE?
Kompetencje UE są podzielone na trzy kategorie:
- kompetencje wyłączne (art. 3 TFUE) (tylko UE ma prawo do działania)
- kompetencje dzielone między UE a państwa członkowskie (art. 4 TFUE) (państwa członkowskie mogą podjąć działania, wyłącznie jeśli UE postanowi ich nie podejmować)
- kompetencje w zakresie podejmowania działań wspierających, koordynujących bądź uzupełniających działania państw członkowskich (art. 6 TFUE) – w tych obszarach UE nie może przyjmować wiążących prawnie aktów, które wymagają od państw członkowskich harmonizacji krajowych przepisów ustawowych i wykonawczych.
Co oznacza termin „kompetencje dzielone”?
„Kompetencje dzielone” oznaczają, że w danym obszarze wiążące prawnie akty mogą przyjmować zarówno UE, jak i państwa członkowskie.
Jednak państwa członkowskie mogą to zrobić jedynie wówczas, gdy UE nie skorzysta z prawa do realizowania swojej kompetencji lub wyraźnie zaprzestanie z niego korzystać.
Czy w dziedzinach, w których UE może prowadzić działania wspierające, koordynujące bądź uzupełniające działania państw członkowskich, ma ona uprawnienia do dokonywania harmonizacji przepisów obowiązujących w państwach członkowskich?
NIE − wiążące prawnie akty Unii dotyczące tych obszarów nie mogą pociągać za sobą harmonizacji krajowych przepisów ustawowych i wykonawczych.
Uprawnienia Komisji Europejskiej do przedkładania wniosków w sprawie nowych aktów prawnych Unii
Czym jest akt prawny Unii?
Akty prawne UE to akty ustawodawcze i nieustawodawcze przyjmowane przez instytucje UE.
Instytucje UE mogą przyjmować pięć rodzajów aktów.
Akty wiążące prawnie
- rozporządzenia
- dyrektywy
- decyzje
Akty niewiążące prawnie
- zalecenia
- opinie
Szczegółowe informacje − zob. art. 288 TFUE.
Jaką rolę odgrywa Komisja w unijnym procesie legislacyjnym?
W procesie legislacyjnym UE Komisja przedstawia wniosek w sprawie nowego aktu prawnego Unii. Następnie musi on zostać zatwierdzony przez ustawodawcę. W większości przypadków rolę tę pełnią wspólnie Parlament Europejski i Rada, a czasami tylko jedna z tych instytucji.
Za pośrednictwem inicjatywy obywatele wzywają Komisję do zaproponowania nowego aktu prawnego. Aby przedłożony przez Komisję wniosek doprowadził do wprowadzenia nowych przepisów, musi on zostać zatwierdzony przez ustawodawcę.
Więcej informacji o procesach decyzyjnych UE można znaleźć na stronie „Zasady podejmowania decyzji w UE”.
Czy Komisja może zaproponować akt prawny w każdej dziedzinie wchodzącej w zakres kompetencji UE?
NIE – na przykład UE posiada kompetencje w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, lecz Komisja nie ma uprawnień do zaproponowania nowego aktu prawnego w tej dziedzinie.
W jakich przypadkach Komisja może przedłożyć wniosek w sprawie nowego aktu prawnego?
- Zawsze gdy akt prawny UE jest zatwierdzany zgodnie ze zwykłą lub specjalną procedurą ustawodawczą, o ile traktaty nie stanowią inaczej
ORAZ
- zawsze gdy traktaty wyraźnie stwierdzają, że Komisja odpowiada za wystąpienie z wnioskiem dotyczącym nowego aktu prawnego.
Czym jest zwykła procedura ustawodawcza? Czy za przedłożenie wniosku w ramach tej procedury odpowiada Komisja?
Jest to standardowa procedura decyzyjna dotycząca większości obszarów działalności UE.
Nazywana jest również procedurą współdecyzji, ponieważ zgodnie z nią Parlament Europejski i Rada wspólnie przyjmują rozporządzenia, dyrektywy i decyzje (art. 294 TFUE). Żadna z tych instytucji (Parlament Europejski ani Rada) nie może samodzielnie przyjąć aktu prawnego.
Komisja odpowiada za przedłożenie wniosku dotyczącego aktu prawnego Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.
Czym jest specjalna procedura ustawodawcza? Czy za przedłożenie wniosku w ramach tej procedury odpowiada Komisja?
W przypadkach szczególnych wyraźnie wspomnianych w traktatach, kiedy rozporządzenie, dyrektywa lub decyzja przyjmowane są przez Parlament Europejski przy udziale Rady lub przez Radę przy udziale Parlamentu Europejskiego (art. 289 ust. 2 TFUE) stosowane są szczególne procedury ustawodawcze.
Specjalne procedury ustawodawcze różnią się w zależności od tematu.
Komisja odpowiada za przedłożenie wniosku dotyczącego aktu prawnego ustawodawcy (Parlamentowi Europejskiemu/Radzie), o ile traktaty nie stanowią inaczej.
Czy istnieją inne procedury (nieustawodawcze), których wynikiem może być przyjęcie aktu prawnego Unii (innego niż akt ustawodawczy) w odpowiedzi na wniosek Komisji?
TAK – procedura przyjęcia określana jest dla każdego przypadku indywidualnie w oparciu o traktaty.
Akty te przyjmowane są na podstawie wniosku Komisji wyłącznie, jeżeli jest to zgodne z traktatami.
